Thứ Sáu, 8 tháng 12, 2023

Điều 15. Phạm tội chưa đạt【BLHS năm 2015 và Sửa đổi, bổ sung 2017】

Điều 15. Phạm tội chưa đạt

Phạm tội chưa đạt là cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng vì những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội.

Người phạm tội chưa đạt phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm chưa đạt.

DẤU HIỆU PHÁP LÝ :

Trong pháp luật hình sự Việt Nam, Phạm tội chưa đạt là một giai đoạn thực hiện tội phạm mang tính chất đặc thù, phản ánh việc người phạm tội đã bắt tay vào hành động nhưng không đạt được kết quả như mong muốn vì những nguyên nhân khách quan.

Dưới đây là các nội dung pháp lý chi tiết về phạm tội chưa đạt theo quy định hiện hành:

1. Khái niệm và dấu hiệu pháp lý (Điều 15 Bộ luật Hình sự)

Theo quy định, phạm tội chưa đạt được hiểu như sau:

Điều 15. Phạm tội chưa đạt

    • Phạm tội chưa đạt là cố ý thực hiện tội phạm nhưng không thực hiện được đến cùng vì những nguyên nhân ngoài ý muốn của người phạm tội.
    • Người phạm tội chưa đạt phải chịu trách nhiệm hình sự về tội phạm chưa đạt.

Để cấu thành một trường hợp phạm tội chưa đạt, cần hội đủ 3 dấu hiệu sau:

  • Về mặt chủ quan: Người phạm tội thực hiện hành vi với lỗi cố ý trực tiếp. Họ hoàn toàn nhận thức được hành vi của mình, mong muốn hậu quả xảy ra và hướng tới việc hoàn thành tội phạm.
  • Về mặt khách quan: Người phạm tội đã bắt đầu thực hiện hành vi khách quan được quy định trong cấu thành tội phạm (ví dụ: đã rút dao đâm, đã cạy cửa, đã nổ súng) hoặc đã thực hiện hành vi liền trước hành vi khách quan. Tuy nhiên, họ chưa thực hiện tội phạm được đến cùng (chưa thỏa mãn hết các dấu hiệu thuộc mặt khách quan của cấu thành tội phạm hoặc hậu quả vật chất của tội phạm có cấu thành vật chất chưa xảy ra).
  • Về nguyên nhân: Việc không thực hiện được tội phạm đến cùng phải hoàn toàn do nguyên nhân khách quan, ngoài ý muốn của người phạm tội (ví dụ: nạn nhân tránh được cú đâm, súng bị kẹt đạn, lực lượng chức năng phát hiện và bắt giữ kịp thời, tài sản định trộm không có ở đó).

⚠️ Lưu ý phân biệt: Nếu người phạm tội tự nguyện dừng lại, không thực hiện tiếp tội phạm dù không có bất kỳ trở ngại khách quan nào ngăn cản, thì trường hợp đó gọi là Tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội (Điều 16 BLHS) chứ không phải phạm tội chưa đạt.

2. Phân loại phạm tội chưa đạt

Học lý luận luật hình sự Việt Nam chia phạm tội chưa đạt thành hai loại dựa trên thái độ tâm lý và mức độ hoàn thành hành vi:

Loại phạm tội chưa đạt

Đặc điểm

Ví dụ

Chưa đạt chưa hoàn thành

Người phạm tội chưa thực hiện hết các hành vi cần thiết mà họ cho rằng phải thực hiện để gây ra hậu quả của tội phạm do bị ngăn chặn kịp thời.

A vừa cạy cửa nhà B thì bị bảo vệ phát hiện, hô hoán nên A phải bỏ chạy.

Chưa đạt đã hoàn thành

Người phạm tội đã thực hiện hết các hành vi mà họ cho là cần thiết để hậu quả xảy ra, nhưng hậu quả vẫn không xảy ra do nguyên nhân khách quan.

A muốn giết B nên đã pha thuốc độc vào ly nước của B. B đã uống hết ly nước nhưng được đưa đi cấp cứu kịp thời nên không chết.

Cũng có cách phân loại khác:

  • Phạm tội chưa đạt vô hiệu: Là trường hợp phạm tội chưa đạt mà nguyên nhân khách quan của việc chưa đạt gắn với công cụ phương tiện hoặc đối tượng tác động. Ví dụ: trộm vàng mở hộp không còn vàng ở trong hộp, cướp bằng súng nhưng súng hết đạn.

3. Trách nhiệm hình sự và Quyết định hình phạt (Điều 57 Bộ luật Hình sự)

Người phạm tội chưa đạt phải chịu trách nhiệm hình sự về tội danh mà họ định thực hiện. Tuy nhiên, vì hậu quả chưa trọn vẹn hoặc hành vi chưa hoàn thành, tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi có phần hạn chế hơn so với tội phạm đã hoàn thành. Do đó, nguyên tắc lượng hình được quy định cụ thể như sau:

Nguyên tắc chung:

  • Tòa án căn cứ vào các điều khoản của Bộ luật này về các tội phạm tương ứng tùy theo tính chất, mức độ nguy hiểm cho xã hội của hành vi, mức độ thực hiện ý định phạm tội và nguyên nhân dẫn đến việc tội phạm không thực hiện được đến cùng.

Giới hạn mức hình phạt cụ thể (Khoản 3 Điều 57):

  • Nếu điều luật được áp dụng quy định hình phạt cao nhất là Tù chung thân hoặc Tử hình: Thì mức hình phạt cao nhất áp dụng đối với phạm tội chưa đạt là không quá 20 năm tù.
  • Nếu điều luật được áp dụng quy định hình phạt là Tù có thời hạn: Thì mức hình phạt không quá 3/4 (75%) mức phạt tù mà điều luật quy định.

4. Trách nhiệm hình sự đối với người dưới 18 tuổi phạm tội chưa đạt (Điều 120 Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024)

Bảng tổng hợp mức hình phạt tối đa (Mức trần) 

Giai đoạn phạm tội

Độ tuổi từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi

Độ tuổi từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi

Phạm tội chưa đạt

Không quá 1/3 mức hình phạt quy định tại các Điều 117118 và 119 của Bộ luật này.

Không quá 1/2 mức hình phạt quy định tại các Điều 117118 và 119 của Bộ luật này.

Luật Gia Vlog - Kiettan Nguyen-tổng hợp & phân tích
TÀI LIỆU THAM KHẢO :

Về mặt chủ quan, người phạm tội trong trường hợp chưa đạt : nhận thức được hành vi của mình là nguy hiểm nhận thức được hậu quả xảy ra và mong muốn cho hậu quả xảy ra nhưng chúng đã không xảy ra như người phạm tội mong muốn.

Về mặt khách quan giai đoạn thực hiện tội có ba dấu hiệu sau đây:

Thứ nhấtngười phạm tội đã bắt đầu thực hiện hành vi phạm tội thể hiện ở các 2 trường hợp: bắt đầu thực hiện hành vi khách quan mà hành vi ấy mô tả trong dấu hiệu hành vi của cấu thành tội phạm hoặc bắt đầu thực hiện hành vi liền trước hành vi khách quan. Khách thể của tội phạm đã bắt đầu bị xâm phạm trực tiếp. Đây là điểm phân biệt giữa phạm tội chưa đạt và chuẩn bị phạm tội.

Thứ hai, người phạm tội không thực hiện tội phạm được đến cùng. Thể hiện ở các trường hợp:

  • 1/Người phạm tội mới thực hiện hành vi liền trước hành vi khách quan.
  • 2/ Người phạm tội đã thự hiện hành vi khách quan nhưng chưa thực hiện hết. Trường hợp này xảy ra đối với các tội ghép là tội mà mặt khách quan của nó luật mô tả hai hành vi trở lên và hai hành vi này xâm phạm đến các khách thể khác nhau. Ví dụ: Tội hiếp dâm được mô tả hành vi hiếp dâm gồm hai hành vi dùng vũ lực và giao cấu. Người phạm tội mới dùng vũ lực chưa thực hiện hành vi giao cấu.
  • 3/ Người phạm tội đã thực hiện hết hành vi khách quan được mô tả trong mặt khách quan của cấu thành tội phạm nhưng hậu quả chưa xảy ra hoặc hậu quả xảy ra không phải là hậu quả mà người đó mong muốn.

Ví dụ: A dùng súng bắn B để giết B nhưng bắn không trúng hoặc bắn trúng nhưng B không chết.

Cần lưu ý, phạm tội chưa đạt xảy ra cả với trường hợp hậu quả tội phạm đã xẩy nhưng không phải hậu quả mà người phạm tội mong muốn.

Ví dụ: A định giết B nhưng mới chỉ gây thương tích cho B. Trường hợp này khi định tội thì A vẫn phạm tội giết người chưa đạt chứ không định tội cố ý gây thương tích đã hoàn thành. Tương tự A định trộm cắp 1 tỷ đồng nhưng mới lấy được 2 triệu đồng thì bị bắt. Trường hợp này không định tội danh tội trộm cắp đã hoàn thành th­eo Khoản 1 Điều 173 mà định tội danh trộm cắp chưa đạt th­eo Khoản 3 Điều 173 Bộ luật hình sự. Bởi lẽ, ý thức chủ quan của người phạm tội là muốn chiếm đoạt 1 tỷ đồng nếu định tội theo Khoản 1 Điều 173 Bộ luật hình sự sẽ không bao quát tính chất mức độ nguy hiểm của hành vi.

Thứ ba người phạm tội thực hiện tội phạm đến cùng vì nguyên nhân khách quan ngoài mong muốn của họ. Đây là trường hợp mà có những tình tiết khách quan cản trở việc hoàn thành tội mặc dù người phạm tội đã cố gắng hết sức. Các nguyên nhân khách quan khiến tội phạm dừng lại có thể là gặp sự chống đối mãnh liệt của nạn nhân, hoặc người khác kịp thời ngăn cản hoặc những hoàn cảnh khách quan khác như thời tiết, khí hậu…Ví dụ: A  phục ở ngoài ngõ để vào nhà B giết người, cướp tài sản nhưng nhà B đông khách A chờ mãi nên bỏ về lập tức bị phát hiện bắt giữ.  đây, tình tiết nhà B đông khách và ngồi chơi khuya là tình tiết khách quan khiếnA không thực hiện tội phạm đến cùng.

=================

Câu hỏi ôn tập:

    1. Trình bày khái niệm các giai đoạn thực hiện tội phạm?>>>xem đáp án
    2. Phân tích giai đoạn chuẩn bị phạm tội; giai đoạn phạm tội chưa đạt; giai đoạn phạm tội hoàn thành.?>>>xem đáp án
    3. Phân biệt thời điểm tội phạm hoàn thành với thời điểm tội phạm kết thúc. Hiểu biết vấn đề này giúp gì cho anh (chị) trong thực tiễn áp dụng pháp luật?>>>xem đáp án
    4. Phân tích "tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội"?>>>xem đáp án

Không có nhận xét nào:

Đăng nhận xét